Vanlı Ustanın El Emeği Bağlamaları Dünyaya Açılıyor: Amerika’dan Yeni Zelanda’ya Nota Köprüsü
SUAT BARAN – VAN / TEKHA
Van’da bağlama ustası Tevhid Topal tarafından tamamen geleneksel yöntemlerle ve el işçiliğiyle üretilen bağlamalar, kalitesiyle sınırları aşarak dünyanın dört bir yanına ihraç ediliyor. Makine kullanmadan üretilen ve 30 yıla varan kullanım ömrüyle dikkat çeken enstrümanlar; Amerika, Almanya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerden yoğun ilgi görüyor.
Babadan Oğula Aktarılan Kültürel Miras
Mesleğe 1979 yılında Erzurum’da babası “Aşık Dermani” lakaplı İbrahim Topal’ın yanında başlayan Tevhid Topal, 1992 yılında atölyesini Van’a taşıdı. Yarım asra yaklaşan tecrübesini her bir bağlamaya nakşeden Topal, seri üretim yerine kişiye özel ve üst düzey kalitede enstrümanlar üreterek kültürel mirası yaşatıyor.
Ayda Sadece Bir Bağlama: Kalite Tesadüf Değil
Fabrikasyon üretimin aksine işçiliğin her aşamasını elle gerçekleştiren Topal, ayda ortalama yalnızca bir veya bir buçuk bağlama üretebiliyor. Ağacın seçiminden kuruluğuna, ses dengesinden performans testlerine kadar her detayı titizlikle inceleyen usta, şu ifadeleri kullandı:
“Yurt dışına da gönderiyorum, il dışına da. Kişiye özel, üst düzey bağlamalar üretiyorum. Yaptığım bağlamalar 25-30 yıl kullanılabiliyor. Örneğin geçen yıl, 28 yıl önce yaptığım bir bağlama bakım için tekrar bana geldi. Bu da işi doğru ve sağlam yaptığımızın bir göstergesidir. Amerika, Almanya, Yeni Zelanda gibi ülkelere bağlama gönderdik. Ayda ortalama bir ya da bir buçuk bağlama yapıyorum; iki olmuyor. Çünkü her şeyi elle yapıyorum, makine kullanmıyorum. Bağlama yaptığımız müşteri mutlu olduğunda biz daha da mutlu oluyoruz.”
“Bir Ağaca Ses Vermek Anlatılmaz Bir Duygu”
Ürettiği her enstrümanı teslim etmeden önce bizzat test eden Topal, mesleğine olan tutkusunu şu sözlerle dile getirdi:
“İnceliyorum, çalıyorum, deneyimliyorum; ardından müşterimize teslim ediyoruz. Bir ağaca ses vermek anlatılmaz bir duygu. Gerçekten harika bir histir. Şu ana kadar yaklaşık 10 çırak yetiştirdim. Ancak bu işi doğrudan meslek edinmek için gelen çırak pek yok. Bu biraz üzücü. Yine de gönüllü, hobi olarak yapan arkadaşlar var; bildiğimiz her şeyi onlara aktarıyoruz.”
Seri Üretim ile El İşçiliği Arasındaki Fark
Fabrikasyon üretimle el işçiliği arasındaki uçuruma dikkat çeken usta, “Fabrikasyonla günde 15-20 bağlama üretiliyor. Bende ise ayda bir bağlama çıkıyor. Aradaki fark; ağacın seçimi, kuruluğu, kalitesi ve işçilikten kaynaklanıyor. Benim yaptığım bağlama 30 yıl kullanılırken, seri üretim bir bağlama en fazla 5 yıl, hatta 2-3 yıl içinde ömrünü tamamlayabiliyor” diyerek kalitenin önemini vurguladı.
